Moja putovanja

Nekada poznat kao “Biser Azije”, Pnom Pen je glavni grad Kambodže još iz doba francuske kolonizacije, ujedno i najnaseljeniji grad i centar kulture, politike i ekonomije. Jedan od najlepših gradova jugoistočne Azije leži na obalama reka Toni Sap, Basak i moćnog Mekonga.

Pošto smo u Pnom Pen stigli u večernjim satima, nakon smeštanja u hotel izašli smo u kratku šetnju gradom. Na putu do obale Mekonga smo obišli Spomenik nezavisnosti, podignut 1958. godine i Kraljevsku palatu.

Sutra ujutro smo se tuk-tukovima zaputili na polja smrti (Choeung Ek) gde smo čuli priču o novijoj istoriji Kambodže.
Choeung Ek, koji se nalazi nekih 15-ak kilometara od centra grada, na mestu starog kineskog groblja, je bilo najpoznatije od tristotinjak polja smrti širom Kambodže. Otkriven je sasvim slučajno, kad su kiše isprale zemlju i na površini se pojavile ljudske kosti. Računa se da je tu umrlo oko 20000 osoba. Pronađeni su ostaci oko 9000 žrtava, u brojnim masovnim grobnicama. Nisu bili pošteđeni ni sami vojnici. Pol Pot je bio vrlo paranoičan, te su osuđivani i njegovi sledbenici pri najmanjoj sumnji izdaje. Oni su ostajali bez glava i tela im bacana u zasebnu grobnicu.

Obilazak polja smrti smo započeli u memorijalnoj kosturnici gde su skupljene lobanje i kosti žrtava. U kosturnici ima 17 nivoa, kao spomen na 17.4.1975. kad su Crveni Kmeri ušli u Pnom Pen.

Nakon kosturnice smo krenuli u dalji obilazak kompleksa. Najmučnije mesto prilikom obilaska je bilo “drvo smrti” o koje su ubijana deca, koja su zatim bacana u obližnju grobnicu s majkama. U blizini “drveta smrti” i pripadajuće masovne grobnice nalazi se “čarobno drvo”, na koje su vešani zvučnici s kojih je svirala zaglušujuća muzika dok su se obavljala pogubljenja.

Nakon polja smrti smo se zaputili u zatvor Toul Sleng.
Crveni Kmeri su srednju školu pretvorili u istražni zatvor gde su dovodili političke neistomišljenike i primoravali ih da priznaju krivicu. Računa se da je kroz Toul Sleng prošlo između 15 i 20 hiljada ljudi tokom 4 godine strahovlade. Samo 12 ih je preživelo, od čega četvoro dece.
Kompleks se sastoji od nekoliko zgrada gde su se obavljale istrage o “zločinima” protiv režima, a zatvorenici držali okovani u nemogućim uslovima. U zgradi A su se obavljala mučenja. Svi koji su nosili naočare, znali su pisati, govoriti strani jezik, te doktori, inženjeri, nastavnici, umetnici, intelektualci smatrani su neprijateljima, te su likvidirani, nakon “priznavanja” svojih zločina. Panoi s istorijskim činjenicama i objašnjenjima što se dešavalo u zemlji pod Polom Potom su izloženi u zgradi “B”. Crveni Kmeri su slikali sve koji su prispeli u zatočenički centar i njihove slike su izložene na panoima. U zgradi “C” se mogu videti sićušne ćelije zatvorenika, gdje su ih okovane držali na podu. Neke ćelije su drvene, a druge zidane. Bodjikava žica je sprečavala zatvorenike od skakanja s spratova. Zgrada “D” sadrži detalje iz istorije, od pre i za vreme Crvenih Kmera. Tu su i slike mučenja koje je po sećanju izradio jedan od zatvorenika, Vann Nath.

Obilazak Pnom Pena smo završili u budističkom hramu Wat Phnom-u – mestu po kojem je ovaj grad dobio ime.
Brdo visoko 27 metara i budističko svetilište Vat (hram) Pnom na njegovom vrhu, čuvaju uspomenu o nastanku grada i njegovom osnivaču. Ovaj sakralni kompleks čine nekoliko stupa u kojima se čuvaju urne sa pepelom kraljevske porodice i centralni hram – pagoda, sa nekoliko metara visokom blještavom bronzanom statue Bude.

Još malo slika: